De week na GPT-5: je leverancier kan het model onder je werk vervangen.

Op 7 augustus werd GPT-5 het standaardmodel in ChatGPT. De keuzelijst met oudere modellen verdween, inclusief het model waar veel mensen hun manier van werken omheen hadden gebouwd. Het systeem dat per vraag bepaalt welk model antwoordt, lag op de lanceringsdag zelf een deel van de dag plat, waardoor GPT-5 dommer overkwam dan het is. Meteen daarna liep het vol met klachten: over de toon, over het verlies van controle, en over antwoorden die ontwikkelaars slechter vonden dan wat ze gewend waren. Het weekend erop zwol dat verder aan.

OpenAI draaide het in twee stappen terug. Al op 8 augustus stond GPT-4o weer in ChatGPT, verstopt achter een instelling die je eerst moest aanzetten. Op 12 augustus kwam de keuzelijst echt terug: oudere modellen standaard zichtbaar voor betalende gebruikers, hogere gebruikslimieten, en een knop om zelf te kiezen tussen een snel en een nadenkend antwoord. Gisteren erkende Altman in een gesprek met journalisten dat de uitrol op punten is misgegaan.

Ik noem dit niet om OpenAI af te rekenen op een lancering. Elke leverancier van betekenis heeft dit een keer gedaan en zal het weer doen. Het is de eerste keer dat het gebeurt bij software die inmiddels in de dagelijkse routine van kleine bedrijven zit, en dat maakt het een bruikbare oefening.

Niemand heeft iets getekend en toch veranderde het gereedschap onder je handen, van de ene dag op de andere. Als je team standaardinstructies heeft opgebouwd, of gewoon een manier van vragen stellen die aantoonbaar goede offerteteksten opleverde, dan worden die instructies sinds begin deze maand door een ander systeem uitgevoerd. Dat kan beter uitpakken. Het kan ook net anders uitpakken, en daar zit het probleem.

In een gesprek merk je zoiets meteen en stuur je bij. In een proces niet. Als AI meedraait in het opstellen van offertes, het samenvatten van klachten of het voorbereiden van rapportages, dan zie je een verandering alleen terug in de uitvoer, en alleen als iemand die uitvoer nog werkelijk leest. Hoe soepeler zo'n stap loopt, hoe minder mensen kijken. Dat is precies wanneer een stille wijziging duur wordt.

Daar komt de router bovenop. Welk model jouw vraag beantwoordt, is nu een keuze van het systeem en niet meer van jou. Voor de meeste toepassingen is dat prima. Voor werk waarvan de uitkomst reproduceerbaar hoort te zijn, is het een variabele die je zelf niet in de hand hebt, en dat wil je weten voordat je een proces erop bouwt.

Dit vraagt geen architectuur en geen adviestraject. Vier maatregelen, en ze kosten samen een ochtend.

1. Leg je werkinstructies buiten de tool vast, in een document dat van jou is. Wat in een chatgeschiedenis staat, verhuist niet mee.
2. Bewaar vijf echte voorbeelden met de uitkomst die je goed vond. Dat is je steekproef: verandert er iets, dan haal je die vijf er opnieuw doorheen en vergelijk je.
3. Wijs één iemand aan die bijhoudt wat je leveranciers aankondigen. Een halfuur per maand is genoeg om niet verrast te worden.
4. Bepaal per proces of je wisselbaar wilt zijn. Soms is het antwoord nee, en dan is dat een besluit in plaats van een ongeluk.

De vierde is de belangrijkste, omdat hij een keuze zichtbaar maakt die anders vanzelf wordt gemaakt. Vastzitten aan één leverancier is niet per se fout; er zijn goede redenen om diep in één omgeving te bouwen. Het is alleen iets anders om dat te kiezen dan om er over een jaar achter te komen.

Deze twee weken laten zien waarom ik Process First, AI Second niet als slogan gebruik maar als volgorde. Een proces dat je kunt opschrijven, overleeft een leverancier die zijn model vervangt. Een proces dat alleen bestaat in de gewoontes van drie mensen en de chatgeschiedenis van een tool, overleeft dat niet.

Het praktische advies is daarom saai en het verandert niet: beschrijf het werk voordat je het automatiseert, en zorg dat de beschrijving buiten het gereedschap leeft. Dan is een modelwissel een middag testen in plaats van een maand herstellen. En dan kun je bij de volgende lancering, die er komt, rustig kijken of het iets voor je is.