Het topmodel dat ik je liet testen, staat sinds 12 juni uit.

Op 9 juni bracht Anthropic Claude Fable 5 uit, zijn krachtigste publiek beschikbare model. Op 12 juni, drie dagen later, kwam er vanuit het Amerikaanse ministerie van Handel een bevel op grond van exportregels om de toegang tot Fable 5 en het zwaarder afgeschermde Mythos 5 op te schorten. Niet voor een land of een regio, maar voor iedereen zonder Amerikaans staatsburgerschap, ook wanneer die persoon in de Verenigde Staten zelf zit en werkt.

De aanleiding was een gemelde jailbreak: een techniek die de veiligheidsgrenzen van het model omzeilde en volgens Washington de zware cybercapaciteiten ervan kon ontsluiten. Anthropic betwist zowel de ernst van die vondst als de weergave van zijn eigen reactie, en wijst erop dat dezelfde capaciteit ook via andere publiek uitgerolde modellen beschikbaar is.

De rest van Claude bleef gewoon draaien; het bevel raakte alleen deze twee modellen. Wel schreef Anthropic dat het beide modellen voor álle klanten moest uitzetten om aan het bevel te voldoen, Amerikaanse gebruikers dus ook: selectief afsluiten op nationaliteit bleek niet uitvoerbaar. Op het moment dat ik dit schrijf, elf dagen later, staan ze allebei nog uit en is er geen einddatum genoemd. Wie in die eerste week een werkproces om Fable 5 heen had gezet, staat sindsdien stil.

Leveranciersrisico kenden we al: de prijs gaat omhoog, een functie verdwijnt, het bedrijf wordt overgenomen of valt om. Vervelend, maar je ziet het aankomen en er valt over te onderhandelen. Wat hier gebeurde valt in geen van die categorieën. Een overheid aan de andere kant van de oceaan bepaalde binnen één dag wie een stuk software nog mag gebruiken, en trok die grens langs nationaliteit.

Voor een Nederlands bedrijf betekent dat iets ongemakkelijks: je staat bij dit soort besluiten per definitie aan de verkeerde kant van de streep. Je contract, je betaalgedrag en je gebruiksgeschiedenis doen er niet toe. Er is geen escalatiepad, geen accountmanager die het oplost, en geen serviceniveau dat hierover gaat.

En het is geen incident. Op 2 juni tekende de Amerikaanse president een besluit dat een kader inricht waarin ontwikkelaars hun zwaarste modellen tot dertig dagen vóór bredere uitrol aan de overheid voorleggen. Op papier vrijwillig. Dat is geen eenmalige ruzie tussen een minister en een AI-bedrijf, dat is een structuur die er blijft staan. Wie vandaag een leverancier kiest, kiest daar dus een politieke omgeving bij.

De verkeerde conclusie is stoppen met AI, of alles zelf gaan hosten omdat het dan van jou is. Dat laatste kost een veelvoud en levert je een verouderd model op dat je zelf moet onderhouden. De bruikbare vraag is kleiner en concreter: wat gebeurt er in mijn bedrijf als deze tool morgen een week uitvalt? Per proces zijn er drie mogelijke antwoorden.

1. Het werk stopt. Dan heb je een afhankelijkheid die je bewust neemt of afdekt, maar niet per ongeluk mag hebben.
2. Het werk gaat trager handmatig door. Prima, mits iedereen weet hoe die handmatige route ook alweer liep.
3. Niemand merkt het. Dan was het geen kernproces en hoefde het daar ook nooit te zitten.

Praktisch volgt daar één ding uit dat je vandaag kunt regelen: houd je werkinstructies, voorbeelden en prompts buiten de tool, in je eigen documenten. Wie zijn werkwijze alleen in de gesprekken met dit ene model had staan, kan er nu elf dagen niets mee. Wie hem in een gedeeld document had staan, plakte hem in een ander model en werkte door.

Zorg daarnaast dat er een tweede model klaarstaat waar je binnen een dag naartoe kunt. Dat is geen architectuurproject. Als je proces goed beschreven is, is overstappen een middag werk; als het alleen in hoofden en chatvensters zit, is het een verbouwing.

Vorige week schreef ik dat ik elke implementatie zo inricht dat een modelwissel een instelling is en geen project. Dat schreef ik als principe, met een voorbeeld over prijzen en benchmarks erbij. Deze maand werd het praktijk: het scenario waar ik voor bouwde bleek geen prijsverhoging maar een besluit uit Washington, en het kwam binnen drie dagen na een lancering.

Dat verandert niets aan de volgorde waarin ik werk. Process First, AI Second betekent dat de kennis in het proces zit en het model gereedschap is. Precies daarom kun je gereedschap kwijtraken zonder je bedrijf kwijt te raken. Draai het om en je bent bij elke buitenlandse beleidswijziging een meelezer van het nieuws in plaats van een ondernemer.

Ik test nog steeds nieuwe modellen op echt werk, en ik zou dat ook blijven aanraden. Alleen niet meer met de stille aanname dat wat vandaag beschikbaar is, dat morgen ook nog is. De vraag is niet welk model het beste is. De vraag is of jouw proces een gedwongen modelwissel overleeft, en dat kun je nu een keer nagaan in plaats van het te hopen.