Eén op de zes bedrijven gebruikt AI. Over rendement zegt dat niets.

De cijfers komen uit het onderzoek dat het CBS op 12 december publiceerde. Eén op de zes bedrijven gebruikt inmiddels AI, een verdubbeling ten opzichte van twee jaar eerder.

Kijk je waarvoor, dan begint het beeld te spreken. Van de bedrijven die AI gebruiken, zet 35 procent het in voor marketing of verkoop, 32 procent voor bedrijfsadministratie of bestuurstaken en 25 procent voor onderzoek en innovatie.

Nederlandse bedrijven beginnen dus bij kantoorwerk: teksten, klantcontact, administratie. Niet in het primaire proces. Dat is begrijpelijk, want daar is de instap het laagst, maar het betekent ook dat het grootste deel van de bedrijfsvoering bij de meeste gebruikers nog onaangeraakt is.

Het opvallendste cijfer zit niet in het gemiddelde maar in de verdeling. Bij bedrijven met 50 tot 250 werknemers ging het AI-gebruik van 20 procent in 2023 naar 45 procent in 2025. De sector informatie en communicatie is koploper met 54 procent.

Die middengroep is precies het segment waar 'wij kijken het nog even aan' de gangbare strategie was. Dat kon, zolang de rest ook keek. Bij 45 procent is dat voorbij: wie in deze klasse zit en niets doet, concurreert binnen afzienbare tijd tegen een meerderheid die wel iets doet.

Daar hoort een nuchtere kanttekening bij. Achterlopen op een adoptiecijfer is geen bedrijfsrisico; achterlopen op klanten en marges wel. Het cijfer is een reden om de vraag serieus te nemen, niet om in paniek een tool aan te schaffen.

Het CBS telt of bedrijven AI gebruiken. Het telt niet of dat gebruik iets oplevert. Een bedrijf met een verlaten pilot en een bedrijf waar AI dagelijks uren bespaart, tellen in deze statistiek allebei als gebruiker.

Uit mijn eigen praktijk ken ik beide smaken. Er zijn bedrijven waar één goed gekozen toepassing stilletjes het verschil maakt. En er zijn bedrijven waar de licenties keurig doorlopen terwijl niemand het gereedschap nog opent. In een enquête zien die twee er hetzelfde uit.

De verdubbeling zegt dus vooral iets over de bereidheid om te beginnen. Over rendement zegt hij niets, en rendement is de enige reden om hieraan te beginnen.

Niet bij de vraag welke tool iedereen heeft. De CBS-lijst laat zien waar beginnen makkelijk is: marketing, teksten, administratie. Makkelijk is alleen niet hetzelfde als waardevol. De juiste startplek is het proces waar meetbare pijn zit: uren die weglekken, fouten die terugkomen, werk dat op één persoon leunt.

Daarna geldt de volgorde die ik in elk traject aanhoud, Process First, AI Second: eerst begrijpen hoe het proces werkelijk loopt, dan opruimen wat er niet deugt, en pas daarna beoordelen of AI er iets aan toevoegt. Soms is het antwoord nee, en ook dat is een bruikbare uitkomst.

Bijna de helft van de bedrijven in de middenklasse gebruikt inmiddels AI. Wie er geld aan verdient, laat die statistiek niet zien. Dat bepaalt de volgorde waarin je het invoert.