De datum die niet schoof: transparantie per 2 augustus.

In mei schreef ik hier over het voorlopige akkoord over de Digital Omnibus, met de aantekening dat er formeel nog niets vaststond. Dat is nu wel zo. Het Europees Parlement stemde in juni in, de Raad gaf eind juni zijn definitieve goedkeuring, en op 24 juli werd de verordening gepubliceerd. Drie dagen later trad hij in werking.

De inhoud is wat hij was. De verplichtingen voor zelfstandige hoog-risico-AI onder bijlage III, waaronder systemen voor werving en selectie en voor kredietbeoordeling, gelden vanaf 2 december 2027. Voor AI die is ingebouwd in gereguleerde producten onder bijlage I wordt het 2 augustus 2028.

Wat er voor de meeste MKB-bedrijven verandert is dit: je kunt je planning nu op een vaste datum zetten in plaats van op een verwachting. Wie AI gebruikt bij werving of kredietbeoordeling weet dat december 2027 de deadline is, en dat die deadline door de wetgever al een keer is verzet en dus niet nog een keer als vanzelfsprekend opschuift.

Artikel 50 is het transparantiedeel van de AI-verordening en het is bij alle wijzigingen vrijwel ongemoeid gelaten. Het geldt vanaf 2 augustus, aanstaande zondag. Anders dan het hoog-risicoregime raakt het niet een handvol sectoren maar vrijwel elk bedrijf dat online iets doet.

De kern is te vatten in twee regels. Praat een mens met een AI-systeem, dan moet hij weten dat er geen mens aan de andere kant zit. En wordt er inhoud gegenereerd die voor echt kan doorgaan, beeld, geluid, video of tekst, dan moet die als kunstmatig herkenbaar zijn, ook machinaal.

Op één punt zit er lucht in. Die machineleesbare markering hoeft voor generatieve systemen die er op 2 augustus al stonden pas op 2 december van dit jaar te werken; dat is het enige wat de Digital Omnibus aan artikel 50 heeft toegevoegd. De zichtbare kant, de mededeling dat een klant met een machine praat, kent dat uitstel niet en geldt zondag.

In een gemiddeld MKB-bedrijf raakt dat drie plekken. De chatbot op de website, want daar begint een klantgesprek zonder dat iemand het aankondigt. De telefoonlijn, als daar een stem opneemt die geen mens is. En de marketing, als er beeld of tekst wordt gepubliceerd dat door een model is gemaakt en er echt uitziet.

Er ligt hulp. De Europese Commissie publiceerde op 10 juni een praktijkcode over de transparantie van AI-gegenereerde inhoud, waarin staat welke technische en organisatorische stappen je kunt zetten om aan artikel 50 te voldoen. De Autoriteit Persoonsgegevens adviseerde op 15 juli om die code te bestuderen en te ondertekenen, en op 20 juli publiceerde de Commissie de definitieve richtsnoeren die uitleggen hoe ver het artikel reikt.

De lijst van eerste ondertekenaars sloot op 22 juli, dus die trein is weg; tekenen kan daarna nog steeds, en ook voor losse onderdelen. Voor een bedrijf van twintig man is de handtekening zelf niet het punt. De code is vooral bruikbaar als checklist: hij vertaalt een wetsartikel naar handelingen, en dat is precies wat er in de wettekst niet staat.

Wat een handtekening niet doet, is je verplichting invullen. De code is vrijwillig en verhoudt zich tot de verordening zoals een gedragscode zich verhoudt tot de wet: hij helpt je aantonen dat je het serieus hebt aangepakt, hij vervangt niets.

De verplichting is klein, mits je weet waar AI in je bedrijf met klanten in aanraking komt. Dat weten is het werk; de rest is een zin toevoegen.

1. Loop na waar een klant met een AI-systeem praat: website, webshop, klantportaal, telefonie, eventueel WhatsApp.
2. Zet daar een zin bij die het benoemt, in gewone taal en zichtbaar vóór het gesprek begint.
3. Ga na welk gepubliceerd beeld, geluid of tekst door een model is gemaakt en zorg dat het als zodanig herkenbaar is.
4. Leg vast wie dit bijhoudt wanneer er een nieuwe tool bij komt, want daar gaat het over een half jaar mis.

Het lastigste is de eerste stap, en niet om juridische redenen. In de meeste bedrijven staat er ergens een chatfunctie aan die door een leverancier is meegeleverd, waar niemand meer bij stilstaat. Die vind je niet in een beleidsstuk maar door de eigen website open te klikken alsof je een klant bent.

Voor wie dat gedaan heeft is zondag een gewone zondag. Voor wie het niet gedaan heeft ook, want er staat geen inspecteur voor de deur. Alleen is dit het soort werk dat met de maand duurder wordt: over een jaar zijn het vier tools in plaats van één, en heeft niemand meer overzicht.