De privacytoezichthouder geeft je een checklist voor generatieve AI.

Het eerste document is de handreiking generatieve AI en de AVG, geschreven voor de ontwikkelaars van die modellen. Daarin staat onder welke voorwaarden zij persoonsgegevens mogen verwerken, welke grondslagen daarvoor in aanmerking komen en welke waarborgen erbij horen. Als MKB-bedrijf bouw je die modellen niet, dus dit deel gaat over de partijen van wie je afneemt. Nuttig om te weten, geen werk voor jou.

Het tweede document is dat wel. Het is een hulpmiddel voor organisaties die generatieve AI willen invoeren, opgezet als checklist: wil de organisatie dit, kan de organisatie dit, en mag de organisatie dit. Het is bedoeld voor privacyprofessionals en projectleiders, maar het is geschreven in gewone zinnen en een ondernemer komt er zonder jurist doorheen.

Bij de publicatie zit ook het advies waarop het hulpmiddel is gebaseerd: een voorafgaande raadpleging over de verwerking van persoonsgegevens via Microsoft 365 Copilot, waarin de AP oordeelde dat de voorgenomen verwerking in die vorm niet door de beugel kon. Dat is geen willekeurig voorbeeld, want dat is het pakket waar een groot deel van het Nederlandse MKB zijn documenten en mail in heeft staan.

De drieslag van de checklist is bruikbaarder dan hij klinkt, omdat er in de praktijk maar twee van de drie vragen gesteld worden. Wil de organisatie dit, dat weet iedereen wel. Kan het technisch, daar heeft de leverancier een antwoord op. De derde vraag, of het ook mag met de gegevens die er doorheen gaan, wordt meestal pas gesteld als er iets is gebeurd.

Dat is niet uit onwil. Het is dat de vraag lastig is zolang niemand precies weet wélke gegevens erin gaan. Iemand plakt een klantmail in een chatvenster om er een nette samenvatting van te maken. Dat is één handeling en het voelt als tekstverwerking, maar er zit een naam, een adres en soms een medisch of financieel detail in.

Het hulpmiddel dwingt die vraag naar voren, en dat is precies de goede volgorde. Voordat je een tool uitrolt, weet je welk soort gegevens erdoorheen loopt. Achteraf is dat een reconstructie, en reconstructies zijn duur.

Waar de AP concreet aandacht voor vraagt, komt neer op vier dingen. Ze zijn geen van alle nieuw in de AVG; wat nieuw is, is dat ze nu op generatieve AI zijn toegepast.

1. De grondslag: op welke wettelijke basis verwerk je deze persoonsgegevens eigenlijk.
2. De noodzaak: welke persoonsgegevens zijn werkelijk nodig voor wat je wilt bereiken, en welke gaan uit gewoonte mee.
3. De herkomst en kwaliteit van de data waarop je traint of die je invoert.
4. De vraag of er een gegevensbeschermingseffectbeoordeling nodig is, de DPIA.

Het tweede punt is voor het MKB het scherpst. Bijna niemand kiest bewust welke gegevens er in een prompt terechtkomen; er wordt geplakt wat er toevallig in het document staat. Een halve pagina schrappen vóór het plakken, of een vaste werkinstructie dat klantnamen eruit gaan, lost meer op dan een beleidsstuk van tien kantjes.

Het vierde punt schrikt af omdat het een afkorting is. In de praktijk is de eerste stap alleen bepalen óf je er een nodig hebt, en voor een team dat generatieve AI inzet op interne teksten en samenvattingen is dat vaak een kort antwoord.

In vrijwel elk bedrijf dat mij belt, wordt er al met generatieve AI gewerkt voordat er beleid over is. Niet stiekem, gewoon praktisch: iemand ontdekte dat het scheelt en de rest nam het over. Op het moment dat de directie het onderwerp agendeert, draait het dus al een half jaar, met accounts die niemand heeft goedgekeurd.

Dat is het echte nut van dit hulpmiddel. Het geeft je een neutrale set vragen om dat gesprek mee te openen, zonder dat het een verhoor wordt. Je begint niet met wie wat fout deed, maar met welke gegevens waar terechtkomen, en dat is een vraag waar mensen eerlijk op antwoorden.

Reken op een middag met de mensen die het werk doen, niet op een compliancetraject. Wat je overhoudt is een lijst van tools die in gebruik zijn, een regel over wat er nooit in gaat, en het begin van een antwoord op de derde vraag. Dat is genoeg om verder te kunnen, en het is aanzienlijk meer dan de meeste bedrijven vandaag hebben liggen.