GPT-5 is er, en het kiezen van een model is niet langer jouw werk.

GPT-5 is sinds gisteren het standaardmodel in ChatGPT. Niet alleen voor betalende gebruikers: ook op het gratis niveau krijg je het, met lagere limieten. Betaalde abonnementen krijgen meer ruimte, en het duurste abonnement krijgt er een zwaardere variant bij. Via de API komt het model in drie maten beschikbaar, van groot tot klein; het grootste kost 1,25 dollar per miljoen invoertokens en 10 dollar per miljoen uitvoertokens, de kleinere maten liggen daaronder.

OpenAI zet er de gebruikelijke cijfers bij. Het meest bruikbare daarvan gaat niet over slimheid maar over betrouwbaarheid: het bedrijf claimt voor de variant die eerst nadenkt een hallucinatiepercentage van 4,8 procent, tegenover 22 procent bij het eerdere redeneermodel o3 en 20,6 procent bij GPT-4o. Als dat in de praktijk standhoudt, scheelt het vooral controlewerk, en controlewerk is precies de post waarop AI-projecten in het MKB stukliepen.

Twee dagen eerder bracht Anthropic Claude Opus 4.1 uit. Op de codeerbenchmark SWE-bench Verified liggen de twee minder dan een half procentpunt uit elkaar. Twee laboratoria, twee dagen verschil, hetzelfde niveau. Dat is de belangrijkste observatie van deze week: de voorhoede is geen voorsprong meer, het is een plateau waar je op kunt winkelen.

Tot deze week was het uitklapmenu in ChatGPT een kennistest. Er stonden modellen in met namen als 4o, o3 en 4.1, en welke je koos bepaalde of je antwoord deugde. Niemand in een installatiebedrijf of een accountantskantoor weet wat die namen betekenen, en dat hoort ook niet. GPT-5 lost dat op met een router: het systeem bepaalt per vraag of een snel model volstaat of dat er langer nagedacht moet worden.

Dat lijkt een schoonheidsfoutje dat wordt weggepoetst, maar het raakt de grootste praktische reden waarom AI-invoeringen bij kleinere bedrijven doodbloeden. Die reden was zelden de prijs. Die was dat iemand het verkeerde model op de verkeerde vraag zette, een matig antwoord kreeg, en concludeerde dat het geen goed gereedschap is. Dat oordeel krijg je daarna niet meer terug.

De keerzijde hoort er eerlijk bij: je weet niet meer welk model je antwoord heeft gegeven. Voor een gesprek maakt dat niets uit. Voor een processtap waar de uitkomst reproduceerbaar moet zijn, is de zin "het systeem kiest" een nieuwe variabele die je er niet zelf in hebt gestopt. Iets om te noteren, niet om van wakker te liggen.

Waar ik bij dit soort lanceringen als eerste naar kijk is niet de scorelijst maar het tarief, want dat bepaalt welk werk rendabel wordt. Een model dat vijf keer zo duur is, moet vijf keer zoveel opleveren; een model dat goedkoper wordt, maakt taken haalbaar die vorige maand niet uit konden. Met de huidige tarieven verschuift de vraag van "kunnen we het betalen" naar "hebben we het proces op orde om het in te zetten", en dat is een heel ander gesprek.

Daar komt bij dat het beste model van dit moment op het gratis niveau staat. Toegang tot goede AI is daarmee geen onderscheidend vermogen meer. De concurrent twee straten verderop heeft precies dezelfde toegang, voor precies hetzelfde bedrag, namelijk niets. Het verschil zit in wat je erdoorheen haalt: welke processen, met welke gegevens, met welke afspraken erachter.

En omdat twee laboratoria binnen twee dagen op dezelfde score uitkomen, is wachten op het beste model geen strategie meer. Wat vandaag vooroploopt, is over een maand ingehaald, en over twee maanden weer. Wie zijn beslissing aan die volgorde ophangt, beslist nooit iets.

Niets herbouwen. Wel testen, en dan met je eigen materiaal. Pak het werk van vorige week, een echte offerte, een klacht die binnenkwam, een stuk werkomschrijving, en haal het erdoorheen. Een benchmark zegt niets over jouw vakjargon, jouw klantvragen en jouw manier van formuleren. Een halve middag met echte stukken zegt daar alles over.

Verder is er iets stils gebeurd waar je bij stil moet staan: je medewerkers gebruiken ChatGPT waarschijnlijk al, en zij hebben sinds gisteren een ander model onder hun werk zonder dat iemand daarover heeft besloten. Als er interne afspraken of standaardinstructies zijn, controleer dan of die nog doen wat ze deden. Uitvoer die verandert zonder aankondiging merk je anders pas via een klant.

Ten slotte de volgorde, die door geen enkele lancering verandert. Process First, AI Second betekent hier: een beter model op een rommelig proces levert de rommel sneller op. De winst van deze week is niet dat je nu iets kunt wat vorige week niet kon. De winst is dat het goedkoper en toegankelijker is geworden om iets te doen waarvan je al wist dat het moest.