Brussel wil de AI Act versoepelen. Je eigen huiswerk verandert er niet van.

Het Digital Omnibus-pakket is een verzamelvoorstel om Europese digitale regels te vereenvoudigen. Het onderdeel dat over de AI Act gaat, wil de hoog-risicoverplichtingen opschuiven: de regels die per 2 augustus 2026 zouden gaan gelden, worden in het voorstel uitgesteld tot uiterlijk 2 december 2027, en voor AI die in producten en veiligheidscomponenten zit tot uiterlijk 2 augustus 2028.

De onderbouwing is opmerkelijk openhartig. De geharmoniseerde normen waaraan bedrijven zouden moeten voldoen zijn nog niet klaar, en niet elke lidstaat heeft de toezichthouders aangewezen die erop moeten controleren. Je kunt bedrijven moeilijk afrekenen op een norm die nog geschreven wordt; het uitstel hangt in het voorstel dan ook aan het moment waarop die normen er wél zijn.

Het gaat om een voorstel, niet om geldend recht. De Raad en het Europees Parlement moeten er nog over onderhandelen, en beide hebben de neiging zulke pakketten open te breken. Tot dat proces klaar is, staan de bestaande data gewoon in de wet.

Het uitstel gaat over hoog-risico-AI: systemen die meebeslissen over sollicitanten, over toegang tot onderwijs of krediet, over mensen dus. De meeste MKB-bedrijven hebben zulke systemen niet, dus de kop over uitstel gaat niet over hen.

Wat hen wel raakt, zijn de twee delen die sinds 2 februari 2025 gelden. Het eerste is het verbod op een aantal AI-praktijken, waaronder emotieherkenning op de werkvloer; daar blijft dit voorstel vanaf. Het tweede is de AI-geletterdheidsplicht van artikel 4: wie AI inzet, moet zorgen dat de mensen die ermee werken begrijpen wat het doet en waar het faalt. Drie mensen met een ChatGPT-abonnement zijn genoeg om eronder te vallen.

En juist die plicht wil de Commissie schrappen. In het voorstel vervalt de verplichting voor aanbieders en gebruikers, en wordt het bevorderen van AI-geletterdheid een taak van de Commissie en de lidstaten. Dat is het omgekeerde van hoe het nieuws wordt gelezen: uitgesteld wordt het deel waar een gemiddeld MKB-bedrijf niets mee te maken heeft, en versoepeld wordt juist het deel dat het wel raakt.

Voordat iemand opgelucht ademhaalt: het is een voorstel. Vandaag geldt artikel 4 onverkort, en het duurt maanden voordat Raad en Parlement eruit zijn. Belangrijker is dat de reden achter die plicht niet in Brussel is bedacht. Een medewerker die niet weet waar zijn tool de mist in gaat, levert je geen boete op maar een verkeerde offerte, een verkeerd antwoord aan een klant of een bestand op een plek waar het niet hoort.

De stand van zaken was voor dit voorstel al niet best. Uit onderzoek van de KVK van afgelopen september bleek dat de helft van de ondernemers de AI Act niet kent en dat maar zeven procent zegt goed op de hoogte te zijn. Van alle ondervraagden is twee tot drie procent daadwerkelijk bezig met voorbereiding.

Mijn zorg bij dit voorstel is niet juridisch maar gedragsmatig. Een bericht dat Brussel de teugels laat vieren, geeft iedereen die nog niets deed een reden om nog een half jaar niets te doen. En omdat het uitgestelde deel toch al niet op hen sloeg, stellen ze in de praktijk hun eigen basiswerk uit.

Dat basiswerk is trouwens geen adviestraject. Weten welke AI-tools er in je bedrijf gebruikt worden, inclusief de accounts die mensen zelf hebben aangemaakt, is de helft van het antwoord. De andere helft is dat de mensen die ze gebruiken weten waar zo'n tool onbetrouwbaar wordt.

In de gesprekken die ik voer, komt de eerste echte druk zelden van een toezichthouder. Hij komt van een klant. Een grotere opdrachtgever die vraagt of er AI gebruikt wordt bij de verwerking van zijn gegevens, en zo ja, welke en waar die draait. Wie daar geen antwoord op heeft, krijgt geen boete maar verliest wel een offerte.

Die vraag is ook eerlijker dan een wettekst, want hij is concreet. Welke tools, wie mag ze waarvoor gebruiken, wat gaat er nooit in, en wat is er afgesproken met de leverancier over de data. Dat past op één A4 en het beantwoordt tegelijk het grootste deel van wat de wet van je vraagt.

Uitstel in Brussel verandert daar niets aan. Het verschuift alleen het moment waarop je gedwongen wordt, en gedwongen worden is zelden het moment waarop je de beste keuzes maakt.