AI-gebruik verdubbeld, maar grote bedrijven lopen twee keer zo hard.

Het CBS meldde in december dat het AI-gebruik onder Nederlandse bedrijven in twee jaar is verdubbeld. Bedrijven zetten AI het vaakst in voor marketing of verkoop, gevolgd door bedrijfsadministratie of management. Dat zijn geen exotische toepassingen; het is het dagelijkse werk van vrijwel elk bedrijf.

De verdeling achter dat gemiddelde is scheef. In 2025 gebruikte 29,8 procent van de bedrijven met 10 tot 249 werknemers AI-technologie, tegenover 66,2 procent van de bedrijven met 250 of meer. Ruim twee keer zoveel. En omdat de koplopers doorgroeien vanaf een veel hoger startpunt, loopt dat verschil niet vanzelf terug: wie stilstaat, raakt niet alleen achterop bij de grote bedrijven maar ook bij het eigen marktsegment.

De verklaring is niet dat grote bedrijven slimmer zijn. Ze hebben een eigen IT-afdeling, een innovatiebudget en de luxe dat een mislukt experiment als leergeld kan worden afgeboekt. Een bedrijf van twintig man heeft geen van drieën, dus daar weegt elke poging zwaarder en wordt er later begonnen. Dat is rationeel gedrag, geen achterstand in inzicht.

Maar kijk naar wát er gebruikt wordt. De meest voorkomende toepassingen zijn marketing, verkoop en administratie. Dat is geen enterprise-technologie die pas werkt op de schaal van duizend man; het zijn processen die een bedrijf van vijftien man net zo goed heeft, vaak in een eenvoudiger en dus beter automatiseerbare vorm. De kloof zit niet in de techniek maar in de aanpak: grote bedrijven kunnen zich een mislukking veroorloven en het MKB niet, dus heeft het MKB een aanpak nodig waarbij de eerste poging raak is.

Dat is precies waarom ik met een klein bedrijf niet begin bij de tool maar bij het proces. Niet omdat het principieel mooier is, maar omdat het de kans op die ene rake poging vergroot.

De geruststelling in dit onderzoek wordt zelden hardop gezegd: je hoeft als MKB-bedrijf niet het hele AI-landschap bij te houden. De cijfers wijzen zelf aan waar het rendement zit. Marketing, verkoop en administratie zijn de plekken waar bedrijven die al begonnen zijn hun resultaat halen, en het zijn stuk voor stuk processen met veel herhaling, veel tekst en duidelijke regels. Precies het profiel waar de huidige generatie AI goed in is.

Voor een klein bedrijf is dat een overzichtelijke opdracht. Niet 'iets met AI', maar: welke van deze twee of drie processtromen kost ons nu de meeste uren, en is dat proces stabiel genoeg om te automatiseren. Die vraag is in weken te beantwoorden, niet in kwartalen.

De verdubbeling in twee jaar betekent ook iets minder prettigs: de concurrent beweegt. Wie in dit tempo nog twee jaar wacht, kijkt straks niet tegen een kloof aan maar tegen een markt waarin sneller offreren en sneller reageren de norm is geworden. De kans en het risico zijn in deze cijfers hetzelfde getal.